سلام و عرض ادب خدمت شما
مالياتهائى که پرداختکننده آن مشخص و معين نبوده و تحقق ماليات بستگى به يک قسمت از فعاليتهاى اقتصادى و عمليات افراد داشته و قابليت انتقال آنها بسيار زياد باشد، مالياتهاى غيرمستقيم ناميده مىشود. بهعبارت ديگر، مالياتهائى که بهطور غيرمستقيم بر کالاهاى مصرفى اشخاص وضع شده و از مصرفکنندگان وصول مىشود.
- مالياتهاى غيرمستقيم و اقتصادهاى کمتر توسعهيافته:
نقش مالياتهاى غيرمستقيم در جوامع و اقتصادهاى کمتر توسعهيافته در مقايسه با کشورهاى بيشتر توسعهيافته مهمتر است. اين اهميت از واقعيت حيات فقيرانهاى ناشى مىشود که عملاً پايگاه مالياتهاى مستقيم را تضعيف نموده است. اين مالياتها، نرخ سرمايهگذارى را از راه تقليل مصرف، بالا مىبرند و ضريب افزاينده پسانداز را رشد مىدهند. به هر حال، روىآورى به مالياتهاى غيرمستقيم در اين کشورها به دلايل زير قابل توصيه است:
1- پائين بودن امکان اخذ مالياتهاى مستقيم.
2- نقش مؤثر مالياتهاى غيرمستقيم در تمهيد و تشويق رشد اقتصادي.
3- مالياتهاى غيرمستقيم مازاد کشاورزى در حال رشد را از بخش روستائى به بخش شهرى منتقل مىسازد. اين فرآيند از راه اخذ ماليات از مزارع و کنترل مصرف کشاورزان تحقق مىيابد.
4- مالياتهاى غيرمستقيم، هدف تأمين درآمد براى دولت را به آسانى تحقق مىبخشند.
* انواع مالياتهاى غيرمستقيم :
مالياتهاى غيرمستقيم را به دو دسته تقسيمبندى مىنمايند که عبارتاند از:
الف ـ ماليات بر واردات
ب ـ ماليات بر معاملات (فروش و مصرف)
ماليات بر واردات شامل موارد ذيل است:
1- حقوق گمرکي
2- سود بازرگانى
3- ۳۰ درصد عوارض اتومبيلهاى وارداتى
4- ۱۵ درصد حق ثبت سفارش کالا
5- عوايد جايگزين دروازهاى
6- ماليات خودرو وارداتى
ماليات بر معاملات شامل موارد ذيل است:
1- ماليات بر فرآوردههاى نفتى
2- ماليات بر توليد الکل طبى و صنعتى
3- ماليات بر نوشابههاى غيرالکلى
4- ماليات بر فروش سيگار
5- ماليات اتومبيل
6- نقل و انتقال شناورها
7- عوارض خروج از کشور
8- ۱۵ درصد اتومبيلهاى داخلى
9- ماليات نقل و انتقال اتومبيل.
10- ماليات حق اشتراک تلفنهاى خودکار
11- ماليات نوار ضبط صوت و تصوير
12- ماليات فروش خاويار
13- موارد متفرقه
* مزاياى مالياتهاى غيرمستقيم :
1- راحتى
ما وقتىکه کالائى را مىخريم، مالياتى را هم مىپردازيم، ضمناً آن را نه يکجا، بلکه اندک اندک تأديه مىکنيم، بنابراين درد آن را احساس نمىکنيم.
2- گريزناپذيري
گريزناپذيرى جزء درون ذاتى مالياتهاى غيرمستقيم است و طفره رفتن مشکل است، زيرا مالياتها با قيمتها عجين و يککاسه شدهاند.
3- عادلانه بودن
اگر اين مالياتها را بر کالاهاى مورد مصرف ثروتمندان (کالاهاى تجملي) متمرکز نمائيم، مىتوانند ابزار عدالت شوند.
4- باکشش بودن
اگر اين مالياتها را بر کالاهاى ضرورى يا کالاهائى که تقاضا براى آنها بىکشش است، سرشکن نمائيم، باکشش خواهند بود.
5- اثرات اجتماعى سودمند
با ابزار مالياتهاى غيرمستقيم مىتوان مصرف کالاهاى مضر و مسکرات را تحديد نمود.
6- تشکيل سرمايه
اين مالياتها، سهم مصرف را در ترکيب درآمد قابل تصرف کاهش و بنابراين سهم پسانداز را افزايش مىدهند. اين پساندازها را مىتوان در فرآيند توليد بهکار گرفت.
7- بازجايابى عوامل توليد
ماليات بر برخى از کالاها، توليد آنها را محدود مىسازد و بنابراين، منابع درگير آنها را بهسوى توليدات ديگرى سوق مىدهد.
8- شمول وسيع
اين مالياتها را مىتوان بر دامنه وسيعى شامل کرد و بنابراين، ابزار درآمدى کارآمد براى پر کردن خزانه دولت هستند.
9- مولد بودن
از آنجا که دامنه شمول اين نوع مالياتها، زياد است، درآمد فراوانى تدارک مىنمايند که مىتواند توسط دولت در امور توليد و فرآيند رشد و توسعه جامعه مورد استفاده قرار گيرد.
10- جانشينى براى مالياتهاى مستقيم
با تکيه بر مزيت نهم، مالياتهاى غيرمستقيم مىتوانند جانشين مناسبى براى مالياتهاى مستقيم تصاعدى با شيب تند باشند و بنابراين از اثرات منفى آنها بر پسانداز و سرمايهگذاري، جلوگيرى کنند.
* معايب مالياتهاى غیر مستقيم :
1- نامعين بودن
ميزان ماليات غيرمستقيم تحميلى بر يک کالا را همواره نمىتوان پيشبينى کرد و بنابراين، دولت در پيشبينى درآمدى حاصل از مالياتهاى غيرمستقيم دچار مشکل مىشود.
2- تنازلى بودن
اين نوع ماليات را فقير و ثروتمند بهنحو يکسان مىپردازند و به همين جهت مالياتهاى غيرمستقيم، ذاتاً تنازلى هستند و بار واقعى آنها بر فقرا در قياس با اغنياء بيشتر است. علاوه بر اين، هنگامىکه مالياتهاى غيرمستقيم در مورد کالاهاى ضرورى اعمال شوند، خاصيت تنازلى بودن آنها بيشتر مىشود، زيرا، بخش عمده درآمد فقرا به مصرف ضروريات مىرسد.
3- هوشيارناسازى
از آنجا که اين نوع مالياتها احساس نمىشوند، آگاهىبخش هم نخواهند بود.
4- غيراقتصادى بودن
هر چند ظاهر اين است که در گرفتن مالياتهاى غيرمستقيم، فروشندگان، عاملين بدون دستمزدى هستند، ولى در واقع هزينه جمعآورى در اينجا هم سنگين است. برخى از اين مالياتها (مثل عوارض گمرکي) به خدم و حشم زيادى محتاج هستند، ضمناً گذر کالا از ميان واسطههاى متعدد، ذره ذره مبالغى را در ماليات تعيين شده توسط دولت مىافزايد. بهعبارت ديگر، مصرفکنندگان نهائي، زياد مىپردازند، ولى دولت کم دريافت مىکند و اين بر مبناى هزينه بالاى واقعى در مالياتهاى غيرمستقيم است.
5- تورمزا بودن
اين خطر بهويژه در کشورهاى کمتر توسعه يافته وجود دارد که اخذ مالياتهاى غيرمستقيم به تورم دامن زند. اين مسئله بهخصوص زمانى بيشتر رخ مىنمايد که جامعه در دام شرايط روانى مساعد تورم قرار داشته باشد.
6- گريزپذيرى
بخش عمدهاى از مالياتهاى غيرمستقيم اسير گريز مالياتى (طفرهروي) مىشوند. آيا کالاهاى مشمول اين مالياتها، درست شمارش مىشوند؟ بخش خود مصرف توليدات را چگونه بايد در شمول اين مالياتها قرار داد؟ و امثال اينها، سؤالاتى هستند که ماهيت اين گريز را بهتر نشان مىدهند.
7- رفاه زدائى
اگر جامعه در شرايط بازدهى صعودى نسبت به مقياس قرار داشته باشد، تحمل مالياتهاى غيرمستقيم با افزايش آنها، موجب افزايش قيمتى بيش از افزايش هزينه خواهد شد و اين به معناى کاستن از رفاه اجتماعى مصرفکنندگان است.
منبع : آفتاب